Sieci migranckie a integracją migrantów ukraińskich w Polsce – analiza zależności w ujęciu ilościowym i jakościowym

 

Celem naukowym projektu jest określenie roli sieci społecznych w codziennej integracji migrantów z Ukrainy w Polsce. Problem badawczy dotyczy relacji pomiędzy jakością sieci społecznych a codzienną integracją migrantów. Za jakość sieci społecznej przyjmuje się jej charakter – wielkość, strukturę, różnorodność więzi – oraz zasoby dostępne w sieci. W proponowanym badaniu sieci społeczne zostały zdefiniowane jako „ustrukturyzowany zbiór powiązań społecznych pomiędzy jednostkami” (Gurak i Cases 1992:152). Natomiast „codzienna integracja” – jedno z podejść do integracji migrantów – rozumiana jest jako (współ)działanie w istotnych dla ludzi obszarach życia, takich jak praca, edukacja czy czas wolny (Cherti i McNeil 2012). Poprzez te działania migranci dążą do utrzymania lub podniesienia poziomu i jakości swojego życia w kraju docelowym. Działania te składają się na tak zwane taktyki przetrwania, strategie adaptacyjne czy wręcz integracyjne (np. Grzymała-Kazłowska, Stefańska i in. 2008; Bieniecki i Pawlak 2009). Takie podejście do integracji wychodzi poza analizę adaptacji migrantów osiadłych i pozwala uchwycić funkcjonowanie migrantów tymczasowych i „wahadłowych” w społeczeństwie przyjmującym.
Podjęty w projekcie problem badawczy to temat istotny zarówno w polskich, jak i europejskich badaniach nad migracjami. Migracja, a szczególnie jej konsekwencje, są obecnie bardzo ważnym wyzwaniem społeczno politycznym dla Europy. Polska, będąc przede wszystkim krajem emigracji, powoli staje się również krajem imigracji. Najważniejszą i najliczniejszą grupę migrantów w Polsce stanowią obywatele Ukrainy, którzy dominują we wszystkich grupach cudzoziemców, a mianowicie wśród migrantów zarobkowych, studentów, czasowych i stałych rezydentów, ubiegających się o nadanie obywatelstwa czy łączenie rodzin. Obywatele Ukrainy są również istotną liczebnie grupą w całej Unii Europejskiej, w tym przede wszystkim we Włoszech, Republice Czeskiej i Hiszpanii. W 2014 Ukraińcy otrzymali największą ilość zezwoleń na pobyt w UE (OECD 2015).

Pierwsze badania z lat 90. uwzględniały sieci, jako istotny czynnik warunkujący przepływ migrantów z Ukrainy do Polski (Okólski 1997; Stola 1997). W badaniach analizowano również rolę sieci społecznych w procesie przekształcania się migracji czasowej w osiadłą (Górny, Kindler i in. 2010). Ze względu na czasowość i w dużej mierze nieudokumentowany charakter migracji i aktywności ekonomicznej migrantów przeprowadzenie badania ilościowego – nieodzownego przy badaniu sieci – staje się dużym wyzwaniem (Górny, Kindler i in. 2010; Górny i Napierała 2011). Badania w latach 2000. podejmowały tematykę integracji migrantów z Ukrainy, ale dotyczyły one głównie migrantów osiadłych, nie uwzględniając dużo liczniejszej grupy krótkookresowych migrantów zarobkowych (Górny i Kępińska 2004; Grzymała- Kazłowska 2014). Strategie „przetrwania” i codzienne „radzenie sobie” migrantów czasowych bądź tych o nieuregulowanym statusie prawnym, przede wszystkim na polskim rynku pracy, poruszano wprawdzie w niektórych badaniach (Frelak i Bieniecki 2007; Kindler 2008; Bieniecki i Pawlak 2009; Koryś i Antoniewski 2009; Kindler 2011), lecz były to badania eksploracyjne i głównie opisowe, nie odnoszące się do konkretnych koncepcji integracji migrantów.
Badanie Sieci migranckie a integracją migrantów ukraińskich w Polsce – analiza zależności w ujęciu ilościowym i jakościowym ma odpowiedzieć na dwa główne pytania dotyczące współczesnych migrantów ukraińskich:
1) Jaki jest jakość i zróżnicowanie ich sieci społecznych?
2) Jaka jest zależność między jakością sieci migrantów ukraińskich a ich codzienną integracją w różnych wymiarach życia społecznego: ekonomicznym, społeczno-kulturowym i formalno-prawnym? Planowane badanie przeprowadzone zostanie przy zastosowaniu następujących metod badawczych:
1) Sondaż.
Sondaż zostanie przeprowadzony na próbie 500 migrantów ukraińskich, z wykorzystaniem wywiadu kwestionariuszowego i za pomocą efektywnej metody doboru respondentów (Respondent Driven Sampling). Analiza uzyskanych danych pozwoli na ustalenie niezbadanego dotychczas charakteru i zasobów sieci migrantów, jak i stopnia powiązań między jakością sieci i codzienną integracją w wymiarze ekonomicznym, społeczno-kulturowym i prawnym.
2) Wywiady pogłębione.
Przeprowadzonych zostanie około 40 częściowo ustrukturyzowanych wywiadów pogłębionych z migrantami oraz wybranymi istotnymi osobami z ich sieci. Zastosowanie wywiadów pogłębionych ma na celu określenie jakie mechanizmy rządzą sieciami społecznymi migrantów, w tym jakie są sposoby korzystania z zasobów sieci w codziennej integracji migrantów w Polsce. Grupa badana obejmie migrantów, których sieci można zakwalifikować do typów wyszczególnionych w badaniu ilościowym. Dodatkowo, planowane jest przeprowadzenie wywiadów z wybranymi członkami ich sieci, w szczególności z osobami, które w tych sieciach odgrywają rolę tzw. ‘gatekeepers’ – zarządzają zasobami dostępnymi w sieci.

Czas trwania

2016 - 2018

Źródło finansowania

NCN Sonata